Wzgórze zamkowe Baszta / Castle Hill ‘Baszta’

Tekst: © Paulina Jagiełło

Fotografie: © Konrad Rogoziński

PL / ENG

Wzgórze zamkowe Baszta

Castle Hill ‘Baszta’

Na Zamczysku stanie zamek

The castle will rise from the dust

Dawno, dawno temu w Paśmie Jaworzyny na górze Koziejówka, nad prawym brzegiem Popradu, w widłach potoków Szczawnik i Muszynka w Muszynie wznosił się zamek. Na Baszcie zwanej Zamczyskiem, w tym samym miejscu gdzie niegdyś, ma powstać warownia. Prace rozpoczną się jeszcze w tym roku.

W drugiej połowie XIII wieku Muszyna należała do Wysza z rodu Półkoziców, który zapisał wieś w testamencie biskupowi krakowskiemu, Pawłowi z Przemankowa.

Największy rozwój Muszyny nastąpił za panowania Kazimierza Wielkiego. W 1356 roku otrzymała ona prawa miejskie i właśnie na ten okres datuje się wybudowanie zamku muszyńskiego. Historia leżącego nieopodal grodu sięga XI wieku.

Warownia została niemal całkowicie zniszczona w 1474 roku, w czasie najazdu węgierskiego pod wodzą Tomasza Tarczaya. Zaczęto jej odbudowę, która ciągnęła się przez lata. Zachowując cechy obronne budynków nadano im renesansowy wystrój. Okna i drzwi zdobiła kamienna oprawa, zaś przy budowie pieców wzorowano się na kaflach wawelskich.

Zamek spłonął ponownie ponoć pod koniec XVI wieku, być może w 1596 roku, choć inne źródła wskazują na XVII stulecie. Warownia została odbudowana, ale funkcjonowała już tylko jako strażnica na pograniczu polsko-węgierskim. Prawdopodobnie służyła jeszcze podczas ataku Szwedów w 1655 roku. Pomimo, że zamek pod koniec XVIII wieku był już ruiną a źródła historyczne o  nim nie wspominają, stał się inspiracją dla samego Jana Matejki.

Obecnie po stronie południowej muszyńskie ruiny strzeże rzeźba Najświętszej Marii Panny. Pierwszą figurę ustawiono w tym miejscu 3 lata przed rozpoczęciem II Wojny Światowej, zaś współczesna to fundacja miejscowych parafian z 1979 roku.

Once upon a time, in the range of Jaworzyna, on Koziejówka Mountain, over the right bank of the Poprad River, at the junction of Szczawnik and Muszynka streams, there was a castle. At this place called ‘Baszta’ (a guard tower) or ‘Zamczysko’ (a big castle) a fortress is going to be erected. The construction works will commence this year (2019).

In the second half of 13th century, Muszyna was a property of Wysz from the House of Półkozice who bequeathed the village to Paweł z Przemankowa, the bishop of Cracow.

Muszyna underwent the biggest development during the reign of Kazimierz Wielki (Casimir III the Great). In 1356 Muszyna was granted municipal rights and the construction of the castle dates back to that time. A fortress which was located nearby dates back to 11th century.

The fortress was almost completely destroyed in 1474 during the Hungarian invasion led by Tomasz Tharczay. The reconstruction went on for a long time. The defence features were kept and the building gained Renaissance decor. The doors and windows were decorated with stone frames and the stoves were modelled on the tiles from the Wawel Castle in Cracow.

Allegedly, the castle burnt down at the end of 16th century, probably in 1596; however, other sources mention that it was 17th century. The fortress was rebuilt but it served as a guardhouse at the Polish and Hungarian border. It is said that it played a role during the Deluge in 1655. In spite of the fact that later sources do not mention the castle at all and probably at the end of 18th century it was a ruin, it constituted an inspiration for Jan Matejko.

Currently, the ruins are guarded by the sculpture of Saint Mary, the mother of Jesus. The first figure had been placed there three years before the outbreak of the Second World War and the present one was funded by the local parishioners in 1979.

Jedna z legend głosi...

One of the legends says...

… że skarby ukryte w piwnicach warowni można odnaleźć jedynie w Dniu Św. Trójcy w samo południe. Wyniesie się tyle złota, ile jest się w stanie unieść, ale po ostatnim dzwonie kościoła wrota same się zamykają. Niegdyś skarb próbowała wraz ze swoim dzieckiem odnaleźć pewna kobieta. Dziecko miała na rękach, ale gdy weszła do piwnicy położyła je na ziemi i zaczęła zbierać złoto. Z ostatnim uderzeniem dzwonów, niewiasta ledwo zdołała wydostać się. Gdy wrota się zamknęły, zdała sobie sprawę, że w środku zostało jej dziecko. Zaczęła głośno lamentować a jej płacz usłyszał ksiądz i miejscowa ludność, którzy zaczęli się modlić. Dokładnie rok później kobieta pobiegła do drzwi zamkowych piwnic. Gdy te otworzyły się, zobaczyła swoje dziecko, zdrowe i trzymające w ręku czerwone jabłko.

Może już niebawem legenda stanie się rzeczywistością i w pozostałościach po muszyńskiej warowni zostanie odkryty skarb? 

… that the treasure hidden in the cellar of the fortress can be only found on the Day of the Holy Trinity at noon. You may take as much gold as you can carry. However, when the church bell rings for the last time, the gate will close. Once a woman tried to find the treasure. She was holding her child but when she entered the cellar, she put it on the floor. She took the gold and when the bell rang for the last time, she managed to get out. Once the gate closed, she realised that she left her child inside. She started lamenting and she was heard by a priest and local people who started praying. Precisely one year later, the woman ran to the gate of the castle cellar and when it opened, she saw her child who was completely fine and was holding a red apple.

Maybe in the near future, the legend will become reality and the treasure will be found in the ruins of the fortress. We will see.

Plany przebudowy

The plans of reconstruction

Odnowie zostanie poddana wieża warowna – baszta. Powstanie kamienica zamku z tarasem widokowym. To właśnie z niego będzie można podziwiać centrum miasta oraz dzielnicę uzdrowiskową Zapopradzie. Na samym dole kamienicy powstanie sala wystawiennicza. W planach ujęto też odbudowę studni zamku. Do warowni ma prowadzić drewniana kładka znajdująca się nad suchą fosą. Wokół budynku wytyczona zostanie ścieżka dydaktyczna. 

Przedsięwzięcie może okazać się jedną z większych atrakcji nie tylko Muszyny, ale i całego Beskidu Sądeckiego.

The guard tower will undergo reconstruction, the castle walls will be elevated and a panoramic terrace looking onto the town centre and Zapopradzie (a spa district) will be built. Underground, visitors will be able to admire chambers with various expositions. The reconstruction plan also includes the erection of a castle well. A wooden footpath will lead to the castle over a dry moat. The building will be surrounded with an educational path.

Such an undertaking may turn out to be one of the greatest attractions not only in Muszyna but also in the Beskid Sądecki.